چکیدهمطالعة تاریخی نقش زنان در طبقات گوناگون جامعه از جمله طبقة صوفیه، شناختی جامع و دقیق از آنان ارائه خواهد کرد. تلاش برای درک این نقش با توجه به حاکمیت نگاه مردسالارانه در واقع راهی برای تحلیل و نقادی این نگاه حاکم به شمار می آید. شواهد تاریخی متعدد، به مفهوم فراجنسیتی در تصوف گواهی دارند که نادیده انگاری تاریخی زنان در چنین نگرشی را نامفهوم می نماید. در جامعة مردسالار که زنان کمتر از مردان، امکان حضور در عرصه های اجتماعی، اقتصادی، دینی و سیاسی را داشته و معمولا از متن به حاشیه رانده شده اند، به طور طبیعی، ورود زنان به سلک عارفان و طی مراحل کمال عرفانی با دشواری هایی متعدد روبرو بوده است. این مقاله با بررسی تاریخی سرگذشت زنان صوفی و چگونگی ورود آنان به سلک عارفان، به این نتیجه می رسد که عواملی چند در راه یابی زنان به سلوک عرفانی از اهمیت برخوردار بوده اند که مهمترین آنها رابطة خویشاوندی است که نگاه مردسالارانه آن را نادیده گرفته است و این خود یکی از مهمترین نقدها به نگرش مردسالارانه به جریان سلوک و تصوف به شمار می آید.واژه های کلیدی:

این مطالعه، رمان به سوی فانوس دریایی از ویرجینیا وولف و جزیره سرگردانی و دنبالۀ آن، ساربان سرگردان، را از سیمین دانشور از حیث مضامین اکوفمینیستی به صورت تطبیقی تحلیل می کند. این تحلیل، از طریق بررسی ظریف این آثار ادبی، پیوندهای ژرف میان زنان، طبیعت و ساختارهای فرهنگی مردسالارانه را در بافت های انگلیسی و ایرانی کاوش می کند و نشان می دهد هر دو نویسنده به طور نمادین از طبیعت در حکم مجرایی برای سفرهای عاطفی و رشد شخصی زنان بهره می گیرند. در عین حال، نیروهای سرکوبگر ایدئولوژی های مردسالارانه را که زنان و محیط زیست را تحقیر می کنند، نیز تأمان به نقد می کشانند. شخصیت هایی مانند لیلی بریسکو و هستی در مقام نماد مقاومت، هنجارهای اجتماعی را به چالش می کشند و هویت خود را فراتر از قالب های سنتی نقش های جنسیتی بازتعریف می کنند. این رمان ها همچنین نفوذ گسترده ساختارهای مردسالارانه در سنت ها و جشن های فرهنگی را برجسته می کنند که باعث تداوم کلیشه های جنسیتی و به حاشیه راندن صداهای زنان می شود. با این حال، زنان را در مقام نمادهای «مادر طبیعت» بازنمایی می کنند که قدرت ذاتی و تاب آوری دارند و با جهان طبیعی پیوند عمیق برقرار می کنند. این نوع رویکرد اکوفمینیستی، تقابل دوگانه میان فرهنگ و طبیعت را به چالش می کشد و به همزیستی متقابل همه موجودات زنده احترام می گذارد. در نهایت، این تحلیل تطبیقی به اکوفمینیسم، مطالعات جنسیتی و عدالت زیست محیطی کمک می کند و بر ضرورت رسیدگی به رابطۀ زنان و طبیعت در جوامع مردسالار تأکید می ورزد.

یکی از مهم ترین موضوعات در مطالعه رابطه بین زبان و جنسیت، بحث گسترش و اشاعه ایدئولوژی های جنسی از طریق زبان گفتاری است. هدف این تحقیق نیز ارایه یک سری اطلاعات به منظور آگاه کردن افراد در مورد جنسیت گرایی زبانی بوده است. در تحقیق حاضر، جنسیت گرایی زبان فارسی مورد بررسی قرارگرفته است. در ابتدای امر تعاریفی از زبان جنسیت گرا ارایه گردیده و اهمیت مطالعه چنین زبانی توضیح داده شده است. سپس شیوه های متفاوت بروز جنسیت گرایی زبانی و حوزه های مربوط به آن بیان شده و با استناد به معیارها و ملاک های مطرح در مورد جنسیت گرایی زبانی و بررسی حوزه های مختلف از جمله واژگان، ضرب المثل ها و غیره، زبان فارسی از این منظر مورد بررسی قرار گرفته است. نتیجه حاصل از این تحقیق بیانگر این واقعیت است که زبان فارسی، زبانی است که تا حد زیادی از نظر کاربرد اجتماعی تمایلات جنس گرایانه دارد. به عبارتی این زبان نه تنها منعکس کننده واقعیات مربوط به جنسیت زدگی جامعه است، بلکه در مواردی به آن شکل دهی هم می کند.

پژوهش حاضر به کاوش در بسترهای شکل گیری ازدواج زودهنگام در میان زنان مهاجر افغانستانی می پردازد که در شهر یزد اقامت دارند. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش نظریه زمینه ای انجام شده است. برای این منظور، از طریق مصاحبه عمیق، تجربه ازدواج زودهنگام در میان 20 نفر از زنان افغان مقیم شهر یزد مطالعه شد. داده های گردآوری شده، به وسیله کدگذاری باز، محوری و گزینشی تحلیل شد و یافته ها شامل 17 مقوله اصلی و یک مقوله هسته، الگوی پارادایمی و طرح واره نظری ارایه شد. نتایج حاکی از آن بود که ازدواج زودهنگام در بستری مردسالارانه رخ می دهد که برتری قدرت مردان را به صورتی مشروع و پذیرفته شده بازمی تاباند و با خشونت های سراسربین، ارزش زدایی از زنان و درمقابل، تعریف ارزش افزوده برای پسران، برساخته می شود. زنان در برابر مردسالاری مسلط، راهبردهایی همچون فرار از خانه، سازگاری ابتر و مقاومت پوشالی اتخاذ می کنند که فرایند خودآسیب رسانی، آوار آرزوها-عواطف، نارضایتی از زندگی و عوارض جسمانی ازدواج زودهنگام از پیامدهای آن است.

یکی از موضوعات مورد بحث در الهیات فمینیستی، بازخوانی و بازتفسیر متن مقدس از منظری زنانه نگر است. در این بازبینی کوشش می شود چهرۀ شخصیت های زنانه ای که به حاشیه رانده شده اند، از دیدگاهی متفاوت ملاحظه شود تا زوایای پنهان شخصیتی آنها که غالبا مغفول مانده است، آشکار گردد. پژوهشگران معمولاً با اشاره به نوعی رابطۀ سلسله مراتبی که در زمینۀ مردسالارانۀ متن مقدس مشهود است، زنان را تحت انقیاد مردان معرفی کرده اند؛ اما ساحت دیگری از رابطۀ سلسله مراتبی در کتاب مقدس وجود دارد که از دوگانه انگاری در ساختار مردسالارانۀ جوامع پیشین سرچشمه می گیرد و به دین نیز تسری یافته است. در این پژوهش، کوشش بر آن است با روش توصیفی ـ تحلیلی و بهره گیری از رویکرد الهیات فمینیستی، رابطۀ سه زوج زنانه در عهد قدیم، یعنی سارا و هاجر، لیه و راحیل و وشتی و استر، دوگانگی و رابطۀ سلسله مراتبی در قالب نوعی رقابت ناشی از زمینۀ مردمحور بررسی شود و جنبۀ جدید و متفاوتی از کنشگری زنانه در عهد قدیم مطرح گردد. یافته های تحقیق نشان می دهند این زنان با قرارگرفتن در ساحت دوم دوگانگی و با واکنش در برابر چالش ها، الگویی برای پژوهش فمینیستی پدید می آورند.

ازدواج های زیر 18 سال را کودک همسری یا ازدواج زودهنگام می گویند. هدف اصلی پژوهش حاضر، مطالعه عوامل مؤثر بر گرایش به ازدواج زودهنگام و پیامدهای چندگانه آن است. روش پژوهش از نوع استقرایی فراترکیب کیفی در بازه زمانی 1389 الی 1402 است که به روش نمونه گیری غیراحتمالی (تعمدی) از 96 اسناد علمی (استخراج شده از پایگاه علمی نورمگز، مگ ایران و ایران داک)، بعد از غربالگری و گزینش، 55 سند علمی به عنوان حجم نمونه انتخاب و وارد فاز تجزیه وتحلیل شدند. نتایج نشان می دهد که عوامل فرهنگی (فقر فرهنگی؛ منزلت پایین دانش؛ فشار فرهنگی؛ هنجارها و باورها)؛ اجتماعی (خشونت خانوادگی؛ فروپاشی سرمایه اجتماعی؛ فروپاشی نهاد خانواده؛ سبک زندگی پرخطر؛ فشارهای اجتماعی)؛ اقتصادی (فشار زندگی فقیرانه؛ محرومیت نسبی؛ آینده شغلی ناامن؛ نگاه مادی به ازدواج)؛ روانی (ترس روانی؛ عزت نفس پایین؛ برچسب منفی؛ فشارهای روانی) و عوامل زمینه ای-جمعیتی در ظهور و شیوع ازدواج زودهنگام نقش مؤثری داشته است. ازدواج های زودهنگام منجر به بحران کانون زناشویی؛ رفتارهای پرخطر زناشویی؛ فقر فرهنگی؛ افزایش بارتکفل و فشار اقتصادی؛ بحران هویتی؛ احساس ناامنی؛ خشونت طلبی؛ کاهش سلامت جسمانی و سبک زندگی ناایمن شده است.

پژوهشِ حاضر از منظرِ روش شناسی کیفی به بررسی تفاوت‎های موجود در نوعِ موسیقی مصرفی جوانان شهر تهران و تفسیر ایشان از آن می‎پردازد. جهتِ فهمِ جامعه شناسانۀ تفاوت‎های مصرفِ موسیقی جوانان این موضوع از رهگذرِ سرمایۀ فرهنگی_ مورد بررسی قرار گرفت. با توجه به داده‎های متنی پژوهش، پژوهشگران از میان روش های کیفی روشِ تحلیلِ محتوای کیفی را انتخاب کرده‎اند. داده های پژوهش از طریقِ مصاحبۀ نیمه ساخت یافته با مشارکت کنندگانِ پژوهش گردآوری شده است. با توجه به اهدافِ پژوهش جریانِ انتخاب مشارکت کنندگان بر مبنای نمونه گیری هدفمند صورت یافته است. پژوهشِ حاضر تفاوت‎هایی که میان کنشگرانِ جوانِ با سرمایۀ فرهنگی متفاوت در حوزۀ مصرفِ موسیقی و تفسیر آن وجود دارد را در قالبِ مفاهیم و مقولاتی نشان داده است. این مفاهیم و مقولات عبارت‎اند از: 1. ذائقۀ تربیت شده و ذائقۀ حسی 2. هارمونی و شوریدگی 3. رهنمون‎های مذهبی: مواجۀ نقدآمیز و مواجۀ طردآمیز 4. شنیدن ناشنیدنی ها و دیدن نادیدنی ها و 5- بخشی از ما. نتایج پژوهشِ حاضر نشان می‎دهد، مادامی که کنشگرانِ اجتماعی در سطحِ بالایی از سرمایۀ فرهنگی قرار دارند، در زمینۀ مصرفِ موسیقی به سمت نوعی فرهنگ گرایی رغبت و گرایش دارند. اما در نقطۀ مقابل کسانی که سرمایۀ فرهنگی به میزان اندکی در اختیار دارند به طبیعت نزدیکتر هستند. به عبارتی، ایشان قادر نیستند خود را وارد کدهایی کنند که با آن بتوانند موسیقی هایی نظیر سنتی، کلاسیک غربی یا موسیقی باروک را بازشناسی کنند. بنابراین از دو مفهومِ محوری فرهنگ‎گرایی و طبیعت‎گرایی جهت صورت‎بندی کردند،تفاوت های موجود در مصرف و تفسیر موسیقی در نزد جوانان می‎توان استفاده کرد.

جنبش فمینیستی غرب در اعتراض به فرهنگ مردسالارانه دوره روشنگری شکل گرفت. نگارنده مقاله حاضر با توجه به مستندات علمی معتقد است باورهای مردسالارانه مدرنیته تحت تاثیر اسطوره پردازی های یونان باستان بوده است، زیرا نظریه پردازی های دوره روشنگری مسبوق به رنسانس اروپاست و شعار رنسانس بازگشت به عصر طلایی یونان باستان بوده است. بر این اساس، رویکرد مردسالارانه اسطوره پردازان یونانی، یعنی هومر و هزیود در نظریه های فلسفی اجتماعی دوره روشنگری تاثیر گذاشت و درنتیجه، زنان را موجوداتی فرعی و تبعی معرفی کرد که حضورشان منحصر به حوزه خصوصی است و از حضور در عرصه های عمومی و اجتماعی محروم اند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.